We Włoszech wino postrzegane jest bardzo często jako nieodzowna część włoskiej kultury, tradycji i.. kuchni. Dzięki odpowiednim warunkom klimatycznym i glebowym, winogrona dojrzewają we właściwym czasie, a produkowane z nich trunki wyróżniają się nieprzeciętną paletą aromatyczno-smakową. Kraj może poszczycić się długą historią winiarską, której korzenie sięgają starożytności. Wina włoskie słyną z intensywnych aromatów i bogactwa smaków. Mają na ogół zrównoważoną kwasowość oraz wyraźną strukturę taninową. Włochy to - na zmianę z Francją - największy producent wina na świecie, a winorośl uprawia się we wszystkich 20 regionach kraju. Wina włoskie to pełne Primitivo z Apulii, Amarone z Valpolicelli, Barolo z Piemontu, Chianti z Toskanii i musujące Prosecco - a do tego włoski wermut z Turynu.
Włochy ukazują bogactwo najważniejszych szczepów winorośli, które używane są do produkcji włoskich win. Sangiovese stanowi podstawę wielu toskańskich trunków, takich jak Chianti. Wina Sangiovese wyróżniają się owocowym aromatem wiśni, wyraźną kwasowością i średnimi taninami. Nebbiolo to odmiana, którą spotkać można głównie w regionie Piemont. Wina Nebbiolo charakteryzują się aromatami truskawek, wiśni, róży i przypraw. Primitivo zaś to szczep powszechnie uprawiany na południu Italii - w regionie Apulia.
Włochy mają kilkaset rdzennych odmian winorośli - więcej niż prawie każdy inny kraj.
| Szczep | Kolor | Charakter | Gdzie |
|---|---|---|---|
| Sangiovese | czerwony | wiśnie, zioła, wysoka kwasowość | Toskania (Chianti, Brunello), Abruzja |
| Nebbiolo | czerwony | róża, smoła, mocne taniny, długowieczny | Piemont (Barolo, Barbaresco) |
| Primitivo | czerwony | pełny, dżemowy, wysoka moc | Apulia (Manduria) |
| Montepulciano | czerwony | ciemny, miękkie taniny, śliwki | Abruzja |
| Corvina | czerwony | wiśnie, do Amarone i Ripasso | Veneto (Valpolicella) |
| Negroamaro | czerwony | ciemny, lekko gorzkawy finisz | Apulia (Salento) |
| Barbera | czerwony | owocowy, kwasowy, łagodne taniny | Piemont |
| Nero d'Avola | czerwony | ciemne owoce, ciepły | Sycylia |
| Glera | biały | gruszki, jabłka, kwiaty - szczep Prosecco | Veneto, Friuli |
| Pinot Grigio | biały | lekki, rześki, gruszki | Veneto, Friuli |
| Trebbiano | biały | lekki, cytrusowy | Abruzja, Toskania |
| Moscato Bianco | biały | aromatyczny, słodki, do Asti | Piemont |
| Vermentino | biały | morski, ziołowy | Sardynia, Toskania |
Primitivo to ten sam szczep co kalifornijski Zinfandel - oba pochodzą od chorwackiej odmiany Crljenak Kaštelanski.
Italia podzielona jest na wiele regionów winiarskich, ale w świadomości wielu koneserów wina, liczą się głównie trzy najważniejsze Piemont, Toskania i Sycylia. Piemont położony jest na północno-zachodnim krańcu Włoch. Jest to dom Barolo i Barbaresco. Piemont słynie również z białych ekspresji. Wina Toskanii z kolei to uwielbiane na całym świecie Chianti i Brunello di Montalcino. Trunki toskańskie oferują równowagę pomiędzy owocowością a wyrafinowaniem. Sycylia na południu Włoch jest największą wyspą Morza Śródziemnego. Wina sycylijskie słyną z głębokich aromatów czarnej porzeczki, intensywnego koloru oraz przyjemnych tanin.
| Region | Z czego słynie | Dominujące szczepy |
|---|---|---|
| Piemont | Barolo, Barbaresco, Barbera d'Asti, Gavi, Asti, wermut z Turynu | Nebbiolo, Barbera, Cortese, Moscato Bianco |
| Toskania | Chianti, Brunello di Montalcino, Bolgheri, Maremma | Sangiovese, Canaiolo, Cabernet Sauvignon, Merlot |
| Veneto | Amarone, Ripasso, Valpolicella, Prosecco, Soave, Pinot Grigio | Corvina, Rondinella, Glera, Garganega |
| Veneto Friuli | rześkie białe, Prosecco, szczepy francuskie | Pinot Grigio, Glera, Merlot |
| Puglia (Apulia) | pełne, słoneczne czerwone, Primitivo di Manduria | Primitivo, Negroamaro, Susumaniello |
| Abruzja | Montepulciano d'Abruzzo, Cerasuolo, Trebbiano | Montepulciano, Trebbiano, Pecorino, Passerina |
| Sycylia | Nero d'Avola, wina z Etny, Marsala | Nero d'Avola, Nerello Mascalese, Grillo |
| Sardynia | Vermentino di Gallura, Cannonau | Vermentino, Cannonau |
| Emilia-Romania | musujące Lambrusco | Lambrusco, Sangiovese |
| Umbria | białe Orvieto, czerwone Sagrantino | Grechetto, Sagrantino |
| Basilicata | Aglianico del Vulture z wulkanicznych gleb | Aglianico |
| Trentino-Alto Adige | górskie, rześkie białe i wina musujące | Pinot Grigio, Gewürztraminer |
| Kampania | Taurasi, Fiano, Greco di Tufo | Aglianico, Fiano |
W naszej ofercie najwięcej win włoskich pochodzi z Piemontu, Veneto, Apulii i Abruzji.
Wina włoskie podlegają konkretnym instytucjom, które zajmują się ich klasyfikacją i nadają ocenę jakości. Można wyróżnić kilka klasyfikacji DOCG (najwyższa jakość wina), DOC (kontrolowane oznaczenie pochodzenia), IGT (wina regionalne), VDT (trunki stołowe). Dodatkowo włoskie wina dzieli się na trzy kategorie Riserva, Superiore, Classico.
| Oznaczenie | Co oznacza |
|---|---|
| DOCG | najwyższa klasa, najostrzejsze zasady, banderola na szyjce |
| DOC | wino z określonego regionu, wg zasad apelacji |
| IGT / IGP | wino regionalne, większa swoboda w doborze szczepów |
| Vino (dawniej VdT) | wino stołowe, bez oznaczenia regionu |
| Riserva | wino dłużej dojrzewające niż wersja podstawowa |
| Superiore | wino o wyższej mocy lub z lepszych winnic |
| Classico | wino z historycznego serca apelacji, np. Chianti Classico |
Na wino IGT nie warto patrzeć z góry - słynne „Super Toskany” z Bolgheri przez lata były winami IGT, bo powstawały z francuskich szczepów spoza zasad DOC.
Wszystkie trzy wina powstają w Valpolicelli z tych samych szczepów - Corvina, Corvinone i Rondinella - ale inną metodą.
| Wino | Jak powstaje | Styl |
|---|---|---|
| Valpolicella | ze świeżych winogron | lekkie, owocowe, wiśnie |
| Ripasso | Valpolicella fermentowana ponownie na wytłokach po Amarone | średnio pełne, wiśnie, rodzynki |
| Amarone | z winogron suszonych przez kilka miesięcy (appassimento) | bardzo pełne, 15-16%, suszone owoce, czekolada |
Metodą appassimento - z częściowo podsuszonych winogron - powstają też wina z Apulii i Emilii-Romanii, np. Enigma od Biscardo.
Prosecco to wino musujące z Glera, z Veneto i Friuli, w którym druga fermentacja odbywa się w zbiornikach - dlatego jest świeże, owocowe i przystępne w cenie. Najwyżej cenione jest Prosecco Superiore DOCG ze wzgórz Conegliano-Valdobbiadene i Asolo, a najwięcej powstaje wokół Treviso. Z Piemontu pochodzi słodkie, aromatyczne Asti z Moscato Bianco.
Wina z Piemontu - Barolo, Barbaresco, Barbera d'Asti, Gavi i Ruchè - ma Bava. Lekkie, musujące Moscato ma Canei, a bąbelki, Asti i Fragolino - Perlino i Garrone.
Toskanię reprezentują Tenute Rossetti - Chianti, Chianti Classico i Bolgheri - oraz Uggiano z Brunello di Montalcino i Tenuta Aquilaia z Maremmy. Wina z Toskanii mają też San Felice i Monte Vecchi - słodkie Dolce Fiorella.
Amarone i Ripasso z Valpolicelli mają Biscardo, Villa Fura i Salvaterra, a pełne wina z Veneto - Vivaldi. Słodkie Recioto di Soave ma Corte Moschina. Wina z Veneto Friuli - Merlot, Cabernet, Pinot Grigio, Traminer i Prosecco - ma Ca di Rajo.
Najwięcej Prosecco ma Bedin z Treviso - od Frizzante po Asolo Prosecco Superiore DOCG. Prosecco znajdziesz też u Filipetti, Orizzonte, Reguta i SMV, a musujące wina owocowe - u Anna Spinato. Różowe frizzante ma Valoro, a spumante z Umbrii - Lamborghini.
Pełne Primitivo di Manduria z Apulii mają Antonini, San Marzano, Farnese, Cantina Sava i Zolla - z regionów Manduria i Salento. Negroamaro ma Messapi, a Primitivo z Salento - Zonin. Wina z Abruzji - Montepulciano, Trebbiano, Pecorino i Passerina - mają Antonini, Fantini i Feudi Bizantini.
Wina z Sycylii mają Cantina Cellaro i jej linia Micina oraz Baglio Gibellina, a Vermentino z Sardynii - Surrau. Łagodne wina na co dzień ma Monteverdi.
Wermuty z Piemontu mają Martini, Cocchi, Carpano, Antica Distilleria Quaglia (Vermouth del Professore), Drapo i Doragrossa, a z Trentino - Marzadro. Bezalkoholowe wina i bąbelki mają Doppio Passo i CIEMME Liquori.
Większość win włoskich w naszej ofercie to wina czerwone, wytrawne i pełne, a co szóste to wino musujące.
Barolo nazywa się „królem win i winem królów” - musi dojrzewać co najmniej 38 miesięcy, w tym 18 w drewnie. Czarny kogut na butelkach Chianti Classico to symbol tej apelacji. Montepulciano d'Abruzzo to wino ze szczepu Montepulciano, a Vino Nobile di Montepulciano - wino z Sangiovese z toskańskiego miasteczka Montepulciano. W Turynie w 1786 roku Antonio Benedetto Carpano stworzył recepturę wermutu, a z Sycylii pochodzi wzmacniana Marsala.
Pełne Primitivo, Amarone i Barolo pasują do wołowiny, dziczyzny, dań z grilla i dojrzałych serów, np. parmezanu. Chianti i Montepulciano d'Abruzzo to wina do pizzy, makaronów z sosem pomidorowym i wędlin. Pinot Grigio, Vermentino i Trebbiano podawaj do ryb i owoców morza, Prosecco - jako aperitif, a Asti i Moscato - do deserów. Włoski wermut to podstawa koktajli, takich jak Negroni i Americano.
| Wino | Temperatura |
|---|---|
| Prosecco, Asti | 6-8°C |
| Białe (Pinot Grigio, Vermentino, Gavi) | 8-10°C |
| Valpolicella, Chianti | 14-16°C |
| Primitivo, Montepulciano, Ripasso | 16-18°C |
| Amarone, Barolo, Brunello | 17-18°C |
To zależy od okazji. Na prezent wybierz Amarone, Barolo albo Brunello di Montalcino - to najbardziej prestiżowe wina Włoch. Na co dzień, do steków i grilla świetnie sprawdzi się Primitivo di Manduria, do pizzy - Chianti, a na toast - Prosecco. Jeśli dopiero poznajesz Włochy, zacznij od Ripasso - jest pełne jak Amarone, ale tańsze.
To najwyższa klasa włoskich win - Denominazione di Origine Controllata e Garantita. Wino DOCG musi spełniać najostrzejsze zasady co do szczepów, wydajności i dojrzewania.
To dwa różne szczepy z różnych regionów. Primitivo z Apulii jest pełniejsze, dżemowe i mocniejsze, a Montepulciano z Abruzji - bardziej miękkie, z nutami śliwek i wiśni.
Prosecco powstaje we Włoszech z Glera, a druga fermentacja odbywa się w zbiornikach - dlatego jest owocowe i tańsze. Szampan powstaje we Francji metodą tradycyjną, z drugą fermentacją w butelce.